Telefoon weg, spel op tafel: zo leer je jezelf beter kennen

Vraag jezelf op de bank wie je bent en je krijgt waarschijnlijk een gepolijst antwoord. Dat verandert zodra je telefoon een avond in de la verdwijnt. Aan de speltafel met vrienden of familie krijgt een ander deel van je hoofd de ruimte. Je lacht, je bluft en je staat soms even flink voor gek. Juist op zulke momenten komt er een eerlijkere versie van jou naar boven.

Dat is geen toeval. Onderzoekers volgen dit effect al jaren bij mensen die hun scherm even loslaten. Of dat nu in de natuur gebeurt, tijdens een avontuurlijke trip of aan de speltafel: de uitkomsten wijzen steeds dezelfde kant op.

Begin je spelavond met een persoonlijke vraag

Een goede partyspelavond begint vaak al voordat de eerste kaart op tafel ligt. Een rondje waarin iedereen iets persoonlijks deelt, breekt meteen het ijs. Een geboortehoroscoop in de app van Nebula is daar een verrassend leuke bron voor. Iedereen leest zijn eigen standen voor, waarna de rest raadt welke eigenschap echt klopt. Zo ligt er meteen gespreksstof op tafel, zonder dat iemand hoeft te verzinnen waar het over moet gaan.

Een partyspel haalt je gepolijste laagje weg

Waarom voelt een avond aan de speltafel zo anders dan een avond op de bank? Dat heeft alles te maken met wat een scherm met je aandacht doet. Een onderzoek uit 2012 in PLOS ONE laat dat goed zien. Psychologen van de University of Utah en de University of Kansas volgden daarvoor een groep wandelaars. Na vier dagen zonder apparaten in de natuur scoorden zij 50 procent beter op creatief probleemoplossen. Ze werden vergeleken met een groep die dezelfde test vóór de trip maakte.

Gelukkig hoef je niet vier dagen de natuur in om dat effect te voelen. Zodra je hoofd zich op één spel richt, komt het drukke deel van je brein tot rust. Bij partyspellen als Weerwolven, Codenames of Hints gaat dat opvallend snel. Je bent dan volledig bezig met bluffen, raden of een verhaal verzinnen. Wat er in die ruimte opduikt, ben jij. Het vernislaagje van je gepolijste antwoord verdwijnt langzaam, iets wat veel spelers pas achteraf merken.

Samen lachen maakt je zelfbeeld helderder

In één overzichtsstudie werden 96 avontuurprogramma’s en 1.728 resultaten gebundeld. Gemiddeld gingen deelnemers er 0,34 op vooruit op maten zoals zelfbeeld. Ze kwamen dus thuis met een helderder idee van wie ze waren. Opvallend genoeg zakte dat effect daarna niet weg: bij een latere meting was er zelfs nog 0,17 groei bijgekomen.

Daarvoor hoef je overigens geen expeditie te boeken. Elke terugkerende activiteit die je uit je routine haalt, kan iets vergelijkbaars doen. Denk aan een vaste spelavond of ander creatief vermaak zonder schermen. Vooral partyspellen waarin je een rol speelt, laten veel van jezelf zien. Bij Weerwolven merk je bijvoorbeeld al snel hoe goed jij kunt liegen. Of juist hoe slecht.

Een spannend spel laat je zorgen kleiner voelen

Onderzoekers stuurden veteranen en tieners uit ruige buurten op wildwaterraftingtochten. Een week later ging het vooral beter met de deelnemers die op de rivier ontzag hadden gevoeld. Ze ervoeren minder stress en meer welzijn. Het was niet geluk of dankbaarheid dat bleef hangen, maar juist dat gevoel van ontzag.

Ontzag laat je eigen ik kleiner voelen, iets wat onderzoekers het kleine-zelf-effect noemen. Dat is handig, want een zorg die je hele voorruit vult, kun je niet van een afstand bekijken. Je zit er gewoon middenin.

Aan de speltafel gebeurt iets vergelijkbaars. Een partyspel met tijdsdruk vraagt namelijk al je aandacht. Denk aan een zandloper die leegloopt terwijl jij iets probeert uit te beelden. Je hoofd zit dan bij de kaart, de klok en je teamgenoten. Het werk, die ene mail of dat klusje dat je al weken uitstelt, is er nog steeds. Het vult alleen niet meer je hele horizon.

Een partyspel zet de piekerloop op pauze

Er zijn twee manieren om naar binnen te keren die van binnenuit precies hetzelfde voelen. De ene brengt je ergens. De andere is piekeren: een gedachte die eindeloos rondjes draait om je slechtste kanten.

Onderzoekers van Stanford testten of een pauze van het drukke leven die piekerloop kan doorbreken. Vrijwilligers maakten daarvoor een wandeling van 90 minuten. De helft liep door een grasland bij de campus, de andere helft langs een lawaaiige weg met zes rijstroken. De groep in het groen kwam terug met lagere piekerscores. Ook stroomde er minder bloed naar de subgenuale prefrontale cortex, een hersengebied dat samenhangt met tobben. Bij de groep langs de weg veranderde er niets. Het enige verschil was waar hun aandacht naartoe ging.

Toch hoef je niet per se te gaan wandelen om die loop te doorbreken. Je hoofd heeft vooral een taak nodig om te stoppen met malen. Precies dat geeft een partyspel je. Je denkt na over je volgende antwoord, je bluf of je tekening in plaats van over je inbox. Spellen waarin je samenwerkt of snel moet reageren, werken daarbij extra goed.

Waarom een spel beter werkt dan stilzitten

Voor de meeste mensen werkt een gerichte activiteit beter dan stilzitten met hun gedachten. Een opvallend onderzoek laat zien waarom. Vrijwilligers zaten 15 minuten in een lege kamer met hun gedachten en één knop die een elektrische schok gaf. Vooraf hadden ze allemaal gezegd dat ze zelfs zouden betalen om zo’n schok te vermijden. Toch drukte een flink deel van hen op de knop, liever dan te blijven zitten met hun eigen hoofd.

Tijd alleen met je gedachten is dus zwaarder dan het lijkt. Een activiteit met een duidelijk doel geeft je onrustige hoofd iets te doen, waarna het denken vanzelf op gang komt. Kies daarom een partyspel dat om aandacht en interactie vraagt. Leg de telefoons in een mandje bij de deur. Wil je dat het gesprek vanzelf loopt, bereid je spellenavond dan vooraf goed voor. Binnen een paar minuten zit iedereen er middenin, vaak sneller dan bij een lange wandeling.

Een spel heeft geen mening

Niemand anders gaat je vertellen wie je bent, ook een partyspel niet. Het zorgt er alleen voor dat het lawaai in je hoofd even stopt. Zo hoor je eindelijk wat je zegt als niemand ernaar vraagt.